I.

The Making of a KillerNarodziny Zabójcy

Władysław Mazurkiewicz was born in Kraków on January 31, 1911. His mother died when he was three, and he was raised by his father, a printer. He was a bright, capable student who enrolled at the Jagiellonian University law faculty, the oldest and most prestigious university in Poland, before dropping out. The discipline of an institution did not suit a man who had already decided he would live by his own rules. Władysław Mazurkiewicz urodził się w Krakowie 31 stycznia 1911 roku. Jego matka zmarła, gdy miał trzy lata, a wychował go ojciec, drukarz. Był zdolnym, bystrym uczniem, który zapisał się na wydział prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego, najstarszej i najbardziej prestiżowej uczelni w Polsce, po czym porzucił studia. Dyscyplina instytucji nie pasowała człowiekowi, który już zdecydował, że będzie żył według własnych zasad.

When Germany invaded Poland in September 1939, Mazurkiewicz was 28. He was drafted into the brief September Campaign and then found himself, like millions of other Poles, living under German occupation in what the Nazis designated the General Government, centred on Kraków as their administrative capital. While the Polish underground built the Home Army and ordinary Poles were shot for owning radios or feeding Jews, Mazurkiewicz cultivated a friendship with Rudolf Arnold, the human resources chief of the Kraków Gestapo. Arnold gave him a Kennkarte classifying him as a Gestapo hairdresser, a document granting freedom of movement across a city where movement without the right papers was instantly dangerous. Mazurkiewicz used that freedom to trade gold, foreign currency and diamonds on the black market. He was not resisting the occupation. He was profiting from it. Gdy Niemcy zaatakowały Polskę we wrześniu 1939 roku, Mazurkiewicz miał 28 lat. Wcielono go do krótkiej kampanii wrześniowej, po czym znalazł się, jak miliony innych Polaków, pod niemiecką okupacją na terenie Generalnego Gubernatorstwa, którego stolicą administracyjną Niemcy uczyniły Kraków. Podczas gdy polskie podziemie budowało Armię Krajową, a zwykłych Polaków rozstrzeliwano za posiadanie radia czy pomoc Żydom, Mazurkiewicz zaprzyjaźnił się z Rudolfem Arnoldem, szefem kadr krakowskiego Gestapo. Arnold wydał mu Kennkarte, dokument klasyfikujący go jako fryzjera pracującego dla Gestapo, dający swobodę poruszania się po mieście w czasach, gdy poruszanie się bez odpowiednich papierów było natychmiast niebezpieczne. Mazurkiewicz wykorzystał tę swobodę do handlu złotem, walutami obcymi i diamentami na czarnym rynku. Nie stawiał oporu okupacji. Zarabiał na niej.

II.

The First MurderPierwsze Morderstwo

His first documented murder came in December 1943. The victim, Wiktor Zarzecki, was described as a gambler, suggesting Mazurkiewicz was moving through Kraków's wartime underworld of black marketeers and illegal gambling. Zarzecki was poisoned with tainted tea and stripped of $1,200 in cash, a fortune in occupied Poland. No investigation followed. Wartime Kraków had more pressing matters than the death of a gambler who had likely already attracted the wrong kind of attention. Jego pierwsze udokumentowane morderstwo miało miejsce w grudniu 1943 roku. Ofiara, Wiktor Zarzecki, była opisywana jako hazardzista, co sugeruje, że Mazurkiewicz poruszał się w wojennym półświatku krakowskich czarnorynkowców i nielegalnych gier hazardowych. Zarzecki został otruty zatrutą herbatą i pozbawiony 1200 dolarów w gotówce, fortuny w okupowanej Polsce. Nie przeprowadzono żadnego śledztwa. Wojenny Kraków miał pilniejsze sprawy niż śmierć hazardzisty, który zapewne już wcześniej ściągnął na siebie niewłaściwą uwagę.

Mazurkiewicz had found his method and his market: wealthy men whose money existed in a legal grey area, who could not easily go to the police, and who were unlikely to be investigated with any real dedication in a city where the occupation authorities were simultaneously murdering the entire Jewish population and shooting Poles for minor infractions. The wartime chaos provided perfect cover. Mazurkiewicz znalazł swoją metodę i swój rynek: zamożnych mężczyzn, których pieniądze istniały w prawnej szarej strefie, którzy nie mogli łatwo zwrócić się na policję i których śledztwo prowadzone z prawdziwym zaangażowaniem było mało prawdopodobne w mieście, gdzie władze okupacyjne równocześnie mordowały całą ludność żydowską i rozstrzeliwały Polaków za drobne wykroczenia. Wojenny chaos zapewniał doskonałą osłonę.

III.

After the War: The Gentleman EmergesPo Wojnie: Narodziny Dżentelmena

When the war ended in 1945 and the Soviet-installed communist government took control of Poland, Mazurkiewicz did not miss a beat. He took a position with the Polish Red Cross, worked as a wine seller, and became a driving instructor, all while conspicuously prosperous, stylish and at ease in a country surviving on ration cards. The Red Cross post was either genuine work or exceptionally clever social camouflage, probably both, giving him the appearance of respectable charitable employment while he continued finding wealthy targets, building relationships with them, and killing them in ways that left the minimum possible trace. Gdy w 1945 roku wojna się skończyła, a władzę w Polsce przejął rząd komunistyczny narzucony przez Sowietów, Mazurkiewicz nie zwolnił tempa. Objął stanowisko w Polskim Czerwonym Krzyżu, pracował jako sprzedawca wina i został instruktorem nauki jazdy, będąc przy tym rzucająco się w oczy zamożnym, eleganckim i pewnym siebie w kraju żyjącym na kartki żywnościowe. Posada w Czerwonym Krzyżu była albo prawdziwą pracą, albo wyjątkowo sprytnym kamuflażem towarzyskim, prawdopodobnie jednym i drugim, dającą mu pozór szacownego zatrudnienia charytatywnego, podczas gdy nadal wyszukiwał zamożne cele, budował z nimi relacje i zabijał je w sposób pozostawiający jak najmniej śladów.

His method evolved. Poison remained a tool but he added the gun; victims were poisoned, shot, or both, then disposed of. One victim was poisoned with cyanide, shot, and dumped into the Wisła, Poland's largest river, which flows through the centre of Kraków. The most audacious killing targeted Jerzy de Laveaux, described as a millionaire who had preserved significant wealth across the war and the Soviet-backed confiscations that followed. Mazurkiewicz killed de Laveaux, his wife Jadwiga, and her sister Zofia Suchowa, three members of one wealthy family, in a country where private wealth was officially being abolished by the state. Jego metoda ewoluowała. Trucizna pozostała narzędziem, ale doszła broń palna; ofiary były otruwane, postrzeliwane, albo jedno i drugie, a następnie pozbywano się ich ciał. Jedna z ofiar została otruta cyjankiem, postrzelona i wrzucona do Wisły, największej polskiej rzeki, płynącej przez centrum Krakowa. Najzuchwalsze morderstwo dotyczyło Jerzego de Laveaux, opisywanego jako milioner, który zachował znaczny majątek mimo wojny i następujących po niej konfiskat wspieranych przez Sowietów. Mazurkiewicz zabił de Laveaux, jego żonę Jadwigę i jej siostrę Zofię Suchową, troje członków jednej zamożnej rodziny, w kraju, w którym prywatny majątek był oficjalnie znoszony przez państwo.

IV.

The ArrestAresztowanie

Mazurkiewicz was arrested in 1955, not because a murder investigation found him, but because of a specific incident in September of that year, when he shot and wounded a man named Stanisław. The shooting left a living witness, and the police investigation that followed connected him to the earlier killings. He was charged with six murders and two attempted murders. During interrogation he told police he had committed thirty murders; at trial he reversed himself, pleaded not guilty, and alleged his confessions had been beaten and blackmailed out of him. Mazurkiewicz został aresztowany w 1955 roku, nie dlatego, że znalazło go śledztwo w sprawie morderstwa, lecz z powodu konkretnego incydentu we wrześniu tego roku, gdy postrzelił i ranił mężczyznę imieniem Stanisław. Strzelanina pozostawiła żyjącego świadka, a wynikłe z tego śledztwo policyjne powiązało go z wcześniejszymi zabójstwami. Postawiono mu zarzuty sześciu morderstw i dwóch usiłowań zabójstwa. Podczas przesłuchania powiedział policji, że popełnił trzydzieści morderstw; na procesie zmienił zeznania, nie przyznał się do winy i twierdził, że jego zeznania wymuszono biciem i szantażem.

His lawyer, Zygmunt Hofmokl-Ostrowski, mounted a remarkable defence, arguing that Mazurkiewicz was a natural killer with instincts in his genes that prevented him from being a normal human being, and that his victims had been dysfunctional members of society, so his client had been doing society a favour. The court did not agree. On August 30, 1956, the regional court in Kraków convicted Mazurkiewicz of six murders and sentenced him to death. He was hanged at Montelupich Prison on January 29, 1957, two days short of his 46th birthday. The thirty murders he claimed were never fully investigated, and whether the true number was six, thirty, or somewhere between has never been established. Jego adwokat, Zygmunt Hofmokl-Ostrowski, przedstawił niezwykłą linię obrony, twierdząc, że Mazurkiewicz jest urodzonym zabójcą, z instynktami zapisanymi w genach, uniemożliwiającymi mu bycie normalnym człowiekiem, oraz że jego ofiary były dysfunkcyjnymi członkami społeczeństwa, więc jego klient wyświadczał społeczeństwu przysługę. Sąd się nie zgodził. 30 sierpnia 1956 roku sąd okręgowy w Krakowie skazał Mazurkiewicza za sześć morderstw na karę śmierci. Został powieszony w więzieniu Montelupich 29 stycznia 1957 roku, dwa dni przed swoimi 46. urodzinami. Trzydzieści morderstw, do których się przyznał, nigdy nie zostało w pełni zbadanych, a czy prawdziwa liczba wynosiła sześć, trzydzieści, czy coś pomiędzy, nigdy nie ustalono.

V.

What Makes This Story RemarkableCo Czyni Tę Historię Wyjątkową

Mazurkiewicz operated across two of the most surveilled and controlled environments in modern European history. Occupied Kraków was a police state where carrying the wrong document could get a person shot on the street. Stalinist Poland was a surveillance state where the secret police monitored every significant social movement and private wealth was automatically suspicious. He navigated both not by hiding but by performing. The Gestapo connection gave him mobility during the occupation; the Red Cross position and the driving school gave him respectability after it. The tailored suits, the restaurant tables, and the charm were not vanity. They were operational tools, and the Gentleman persona was the murder weapon as much as the poison and the gun, because it prevented anyone from looking at him closely enough to see what was actually there. Mazurkiewicz działał w dwóch najbardziej inwigilowanych i kontrolowanych środowiskach we współczesnej historii Europy. Okupowany Kraków był państwem policyjnym, gdzie noszenie niewłaściwego dokumentu mogło skończyć się rozstrzelaniem na ulicy. Stalinowska Polska była państwem inwigilacji, gdzie tajna policja monitorowała każdy istotny ruch społeczny, a prywatny majątek automatycznie budził podejrzenia. Poruszał się po obu tych środowiskach nie ukrywając się, lecz odgrywając rolę. Kontakty z Gestapo dawały mu mobilność podczas okupacji; posada w Czerwonym Krzyżu i szkoła jazdy dawały mu szacowność po niej. Szyte na miarę garnitury, stoliki w restauracjach i urok osobisty nie były próżnością. Były narzędziami operacyjnymi, a persona Dżentelmena była narzędziem zbrodni w takim samym stopniu jak trucizna i broń, ponieważ uniemożliwiała komukolwiek przyjrzenie się mu na tyle uważnie, by zobaczyć, kim naprawdę był.